Interwencja kryzysowa – psychologiczna apteczka pierwszej pomocy

02/01/2019

Czym jest interwencja kryzysowa i dlaczego jest taka ważna? Interwencja kryzysowa jest jedną z form kontaktu terapeutycznego, którego głównym celem jest obniżenie napięcia emocjonalnego wywołanego kryzysowym wydarzeniem. Przez „napięcie emocjonalne” rozumiemy lęk, poczucie zagrożenia i osamotnienia w trudnym procesie psychologicznym. Interwencyjne działania są krótkoterminowe i doraźne. Jej głównym celem jest udzielenie natychmiastowej pierwszej pomocy w obszarze psychologicznym i emocjonalnym. Interwent jest ratownikiem medycznym w kontekście psychicznym. Wydarzeniem kryzysowym wymagającym interwencji może być śmierć bliskiej osoby, odejście partnera lub partnerki, poczucie życiowego niespełnienia.

W życiu nie często zdarzają się podobne chwile - chwile, gdy wiemy, bez cienia wątpliwości, że naprawdę żyjemy, czujemy powietrze w płucach, mokrą trawę pod stopami, dotyk bawełny na skórze; chwile, gdy żyjemy całkowicie teraźniejszością i nie liczy się przyszłość ani przeszłość.

Neil GaimanGwiezdny pył

Przykładem ilustrującym taką sytuację, która przewyższa potencjalną odporność psychiczną, może być przypadek 46-letniego chirurga, któremu po raz pierwszy nie powiodła się operacja, co skutkowało śmiercią pacjenta. Pan Andrzej nie mógł początkowo uwierzyć w to, co się stało, ponieważ lata praktyki medycznej wykształciły u niego również zawodową omnipotencję. To wydarzenie spowodowało nagły spadek samooceny zarówno jawnej, jak i ukrytej oraz sprawiło, że pan Andrzej zwątpił w swoją wiedzę i umiejętności. Kontakt z terapeutą– interwentem pomógł mu zrozumieć i przeanalizować swój kryzys. Dzięki temu po kilku miesiącach chirurg wrócił do formy i wykonywania zawodu.

Ten rodzaj zapobiegania kształtującej się traumy wywołanej nagłym kryzysem emocjonalnym wiąże się z utratą istotnego celu, głównej motywacji życiowej, często z poczuciem lęku przed unicestwieniem, jest pierwszym krokiem do odzyskania równowagi psychicznej i odbudowania na nowo egzystencjalnych priorytetów i nadziei. W rozumieniu interwencji psychologicznej kryzys ma jasno określony przebieg.

Pierwszym etapem towarzyszącym nagłemu, trudnemu wydarzeniu losowemu, towarzyszy zdziwienie, czasami nawet pacjent nie zdaje sobie sprawy z tego, co się wydarzyło, a napięcie bardzo szybko wzrasta, powodując wszechobecny dyskomfort, który może wiązać się z objawami somatycznymi takimi, jak bóle głowy, bóle żołądkowe i kości.

Następnym etapem jest wszechogarniające poczucie bezradności i osamotnienia w kryzysie – w tym stadium siła psychiczna znajduje się już na granicy wyczerpania, ponieważ wszystkie zasoby związane z używaniem przez podświadomość mechanizmów obronnych takich, jak wypieranie, tłumienie, zwlekanie zostały już osłabione.

Po tej męczącej, budzącej frustrację fazie, następuje okres odrętwienia, w którym pacjent koncentruje się na trudnościach związanych z przebiegającym kryzysem– energia psychiczna do podejmowania zmian i szukania alternatyw jest w tym czasie zamrożona. Temu emocjonalnemu stanowi towarzyszy często wysoki poziom pesymizmu i unikanie towarzystwa innych ludzi.

Czwarty etap jest momentem poszukiwania ulgi. Osoba dotknięta kryzysowym wydarzeniem stara się podejmować działania pomagające w redukcji napięcia i lęku. W tym okresie aparat psychiczny jest już wycieńczony ciągłym stanem afektywnego pobudzenia i samodzielnie szuka ukojenia. Zdarza się, że pacjenci uruchamiają autodestrukcyjne działania, ponieważ to one  odwracają uwagę od bólu i psychicznego zmęczenia, np. zażywanie narkotyków, samookaleczanie, spożywanie alkoholu w dużych ilościach. Ten etap jest również korzystnym gruntem dla rozwoju patologicznych mechanizmów obronnych, które w normalnej formie przechodzenia przez kryzys nie powinny dominować. Jeśli jednak przejmują sprawczość, pacjent odczuwa wysoki lęk, frustrację, co również jest katalizatorem dla obniżającej się samooceny.

W tym momencie, przy uruchomieniu patologicznych mechanizmów i zachowań o charakterze destrukcyjnym, pacjent rozwija zamknięty krąg wytworów psychologicznych i działań, które uniemożliwiają dostrzeganie alternatyw oraz zaburzają i zubożają obiektywne postrzeganie aktualnego stanu, zarówno siebie samego, jak i sytuacji emocjonalnej innych ludzi, na przykład bliskich znajdujących się w podobnej sytuacji.

Pacjent broni się, na poziomie  psychologicznym, przed poczuciem braku równowagi – redukuje więc empatię i ulega neurotycznemu egocentryzmowi. W ten sposób utwierdza się jednocześnie w świadomym przekonaniu że to, co on czuje nie jest porównywalne nawet z cierpieniem innych ludzi (cierpiący jest tylko jeden). Większość kryzysów jednak kończy się wraz z ostatnim etapem, gdy pacjent podejmuje działania dążące do zmian, zaczyna spostrzegać inne wyjścia z sytuacji i życzliwe osoby, szuka wysłuchania i jest gotowy, by na nowo współodczuwać.

Interwencja kryzysowa, to szczególny rodzaj wsparcia psychologicznego, w którym działanie opiera się głównie na obecności, uważności na drugiego człowieka, „uważnienie go”. Niektóre sytuacje, które wymagają szybkich decyzji i zdecydowanych kroków wymuszają dyrektywną postawę interwenta, zwłaszcza sytuacje, gdy pacjent jest w silnym lęku i gdy grozi mu niebezpieczeństwo. Terapeuta nie tylko dba o komfort psychiczny pacjenta, ale również o jego bezpieczeństwo. Empatia jest w interwencji kryzysowej głównym narzędziem, dzięki któremu terapeuta wspólnie z pacjentem tworzy rozwiązania istniejących problemów.

Dominika Mrozek

Psycholog

Psyche.Expert

Masz poczucie przeżywania silnego kryzysu? Odczuwasz lęk, ból w ciele i boisz się o własne zdrowie? A może ktoś z bliskich Tobie osób doświadcza sytuacji opisanych w artykule? 

Skontaktuj się z Interwentem Kryzysowym pracującym w Psyche.Expert, który wskaże Ci drogę i pomoże przejść przez trudny czas w Twoim życiu. 

Dominika Mrozek