Słownik pojęć psychologicznych cz.1

23/04/2019

Psychologia, jak każda nauka, ma swój określony język i zbiór pojęć, które dla laika nie zawsze są oczywiste. Zdarza się, że podczas wizyty u psychologa padnie sformułowanie, które bez wyjaśnienia może budzić niepokój. Dlatego właśnie skonsultowałam się z grupą osób, którzy z opisywaną wyżej sytuacją się zetknęły i postanowiłam stworzyć słownik podstawowych pojęć psychologicznych. Mam nadzieję, że artykuł ten ułatwi tym którzy zaczynającym przygodę z psychologią w lepszym zrozumieniu fachowej nomenklatury.

.

Ambiwalencja jest to stan, w którym odczuwa się w stosunku do osoby, obiektu, wydarzenia sprzeczne ze sobą uczucia. Przykładem może być odczuwanie jednocześnie miłości i nienawiści do partnera lub radości i smutku na wspomnienie jakiejś sytuacji. Przeżywanie naraz dwóch przeciwstawnych emocji zdarza się każdemu z nas. O trudnościach wynikających z ambiwalencji mówimy, gdy np. utrudnia nam ona podejmowanie decyzji czy zaburza nasz osąd.

Prokrastynacja inaczej odwlekanie, przekładanie na później. Jest to sytuacja, w której świadomie odmawiamy wykonania jakiejś czynności, mimo że zdajemy sobie sprawę, że jej zrobienie jest nieuniknione. Najczęściej zdarza się to gdy czynność ta stanowi dla nas wyzwanie, jest trudna, wymaga dużo wysiłku. Wówczas wolimy odłożyć ją na później i poczuć chwilową ulgę niż zabrać się za nią od razu, mimo że zdajemy sobie sprawę z negatywnych konsekwencji takiego zachowania. Przykładem może być odkładanie nauki do egzaminu lub zajmowanie się w pracy drobnymi zadaniami, by nie usiąść wymagającego projektu.

Labilność emocjonalna to skłonność do gwałtownych zmian nastrojów. Osoby labilne charakteryzuje chwiejność emocjonalna, podatność na bardzo gwałtowne przeżywanie nastrojów-zwykle nieadekwatne do natężenia bodźca. Przyczyn można upatrywać w przeżytych traumatycznych wydarzeniach. Zwykle jednak za labilność emocjonalną odpowiada zbiór czynników środowiskowych i genetycznych. Często u osób cierpiących na chwiejność można zaobserwować nagłe ataki płaczu, gniewu, stany lękowe czy drażliwość. Pomocna w leczeniu tego stanu jest psychoterapia indywidualna lub grupowa, w niektórych przypadkach ważne jest również wdrożenie farmakoterapii (wprowadzenie leków po konsultacji z psychiatrą).

Mentalizacja polega na rozpoznawaniu własnych stanów emocjonalnych oraz osób znajdujących się w otoczeniu. Zdolność do zrozumienia emocjonalności swojej i innych, umiejętności nazywania uczuć oraz postrzegania nastrojów innych osób. Mentalizacja nabywana jest w toku rozwoju. Główną rolę w jej kształtowaniu pełni opiekun, z którym tworzy się pierwszą w życiu relację. Więź ta oparta na bezpieczeństwie, trosce i wrażliwości na potrzeby niemowlęcia stwarza szansę na wytworzenie predyspozycji do rozumienia siebie i innych. Nad mentalizacją można jednak pracować i wykształcić ją również w dorosłości, dzięki współpracy z psychologiem.

Kortyzol to organiczny związek chemiczny nazywany hormonem stresu. Wydzielany jest przez organizm w sytuacjach stresowych, wymagających zwiększonej aktywności fizycznej. Odpowiada głównie za zwiększenie stężenia glukozy we krwi-dzięki której organizm dostaje zastrzyk energii.

Emocje to stany umysłu pojawiające się nagle, zwykle w odpowiedzi na jakieś wydarzenie, bodziec lub wspomnienie. Charakteryzują się dużą intensywnością i szybko przemijają. Zawierają informację odnośnie do naszych potrzeb. Podstawowe emocje to: strach, smutek, radość, złość, wstręt, zaskoczenie np. czujemy strach, gdy idziemy ciemną ulicą lub radość, gdy dostajemy coś, na co mieliśmy ochotę. Emocje, mimo iż krótkotrwałe, często wpływają na nasze decyzje, motywację i wybory.

Uczuciami nazywamy procesy psychiczne, które obrazują, w jaki sposób jednostka odbiera otoczenie oraz samego siebie. Uczucia są względnie stałe, mówią o postawie człowieka względem określonych osób, sytuacji, czy przedmiotów. Charakteryzują się dużą siłą i małą podatnością na zmiany. Przykładem uczucia może być miłość, którą darzymy swojego partnera lub nienawiść do wystąpień publicznych.

Poczucie winy to świadomość powstała w wyniku dopuszczenia się czynu niedozwolonego lub przeświadczenia o dopuszczeniu się takiego. Zwykle powiązana jest z takimi emocjami jak wstyd, zakłopotanie, zażenowanie. Osoby doświadczające poczucia winy często dążą do zniwelowania tego stanu poprzez przeprosiny lub poddanie się karze. Warto wspomnieć o tym, iż odczuwana wina nie zawsze jest uzasadniona. Może wiązać się z niską samooceną lub obwinianiem się o coś, na co nie miało się wpływu. Długotrwale odczuwane poczucie winy może prowadzić do depresji.

.

Dalszy ciąg słownika pojęć psychologicznych znajdziesz na blogu Psyche.Expert już wkrótce!

Maja Sarzyńska

Psycholog

Psyche.Expert

Chciałbyś, żeby jakieś słowo się w nim znalazło? Zapraszamy do kontaktu przez naszego FACEBOOKA lub INSTAGRAMA.

Psycholodzy dostępni w portalu Psyche.Expert ---- KLIK!

Obszary pomocy, którymi zajmują się specjaliści Psyche.Expert ---- KLIK!

Więcej artykułów na temat zdrowia psychicznego --- KLIK!