Wyzwania dorosłych wychowujących się w rodzinach dysfunkcyjnych

14/11/2018

Dorosłe dziecko z rodziny dysfunkcyjnej (DDD) to sformułowanie, które coraz częściej można usłyszeć w mediach czy gabinecie psychologa. Mówiąc o tym syndromie musimy spojrzeć na rodzinę jako na system. W sytuacji, gdy jeden z jego członków nie funkcjonuje prawidłowo uderza to w całą rodzinę a szczególnie w dziecko, które często bywa najsłabszym ogniwem. To właśnie rodzice powinni zapewniać stabilność emocjonalną, budować poczucie wartości oraz być przykładem zdrowych relacji społecznych. W rodzinie dysfunkcyjnej spotykamy się z brakiem dostatecznego wsparcia na kolejnych etapach rozwoju co wpływa na dorosłe życie.

Rodzina dysfunkcyjna to taka, w której pojawia się uzależnienie lub choroba psychiczna jednego, lub wielu członków rodziny. Może być w niej również stosowana przemoc psychiczna, ekonomiczna lub fizyczna czy też miał miejsce rozwód, lub inna forma rozpadu rodziny. Warto również zwrócić uwagę na doświadczenia, które nawet w pełnej pozornie szczęśliwej rodzinie, mogą wpłynąć na przyszłość dziecka: nieadekwatne wymagania, kontrola, brak lub niewystarczające okazywanie miłości i czułości, brak zaufania, zaprzeczanie istniejącym problemom. Niestety na świecie jest wiele domów, które spełniają wyżej wymienione kryteria i wychowywanie się w nich sprawia, że osoba dorosła musi zmagać się z wieloma trudnościami, często nie zdając sobie sprawy z tego, co wywołało ich problemy.

WYZWANIE I - Złamanie tajemnicy

W rodzinach dysfunkcyjnych bardzo często dochodzi do objęcia tajemnicą istniejącego problemu. O tym, co się dzieje w domu nie można rozmawiać między sobą a co dopiero wynosić tego sekretu na zewnątrz. Powoduje to zamknięcie się i odizolowanie od społeczeństwa. Często DDD są samotnikami, lepiej czują się w pracy niewymagającej od nich kontaktów społecznych. To właśnie tajemnica złożona w młodym wieku nie pozwala im na otwartość i pełne doświadczanie życia. Często dopiero w gabinecie terapeuty dorosły odważa się na opowiedzenie swojej historii. Może temu towarzyszyć uczucie ulgi. Złamanie tajemnicy może być początkiem intensywnej pracy nad sobą, zmierzeniem się z demonami przeszłości i polepszeniem swojego obecnego stanu.

WYZWANIE II - Radzenie sobie z emocjami

Dorośli doświadczający wychowania w rodzinie dysfunkcyjnej często mają problem z rozpoznawaniem i radzeniem sobie z własną emocjonalnością. Zdarza się, że odcinają się od odczuwania działając ucieczkowo i nie dopuszczając do świata wewnętrznego siebie ani otoczenia lub też nadmiernie okazują aktualny stan, zalewając emocjami  często powodując niezrozumienie i frustrację. Naturalną reakcją na niezaspokojenie podstawowych potrzeb jest złość, lęk, smutek, żal czy bunt, które zostają w człowieku przez całe życie. Kluczowym momentem jest uświadomienie sobie co właściwie się odczuwa i z jakiego powodu. Znajomość własnych uczuć może pomóc w akceptacji ich a z biegiem czasu w zmniejszeniu ich intensywności i zmianie emocji destrukcyjnych na takie, które określamy mianem pozytywnych. Posiadanie umiejętności radzenie sobie z emocjami może wpłynąć na odczuwaną satysfakcję z życia.

WYZWANIE III - Wyjście z roli

W rodzinie, każda z osób ma swoją rolę. Gdy dochodzi do zaburzeń prawidłowego działania systemu często następuje pomieszanie ról. Dziecko przestaje być dzieckiem a zaczyna pełnić inne role takie jak:

Powiernik — dorosły zaczyna zwierzać się ze swoich problemów dziecku, traktując go na równi ze sobą. Obciąża go przez to odpowiedzialnością, często prosząc o rady. Mówi młodemu człowiekowi o rzeczach, które w jego wieku nie powinny być dla niego istotne, dzięki czemu dziecko z jednej strony czuje się wyjątkowe a z drugiej jest mu odbierane poczucie bezpieczeństwa czy spokój. Powiernik w dorosłym życiu może mieć przeświadczenie o tym, że powinien bardziej skupiać się na innych i dbać o ich dobro zapominając o własnym szczęściu i potrzebach.

Niegrzeczne dziecko — rola ta przejawia się przede wszystkim w sprawianiu problemów rodzicom. Poprzez podejmowanie bójek, niestosownych zachowań, złe oceny dziecko skupia na sobie uwagę, której nie ma na co dzień. Pozwala rodzicom na obranie wspólnego „wroga” dzięki czemu ma poczucie kontroli nadsystemem rodzinnym. Dorosłe „niegrzeczne dziecko” ma trudności z przystosowaniem społecznym, potrzebę znajdowania się w centrum uwagi często zapewniając ją sobie poprzez ryzykowne zachowania.

Opiekun — dziecko takie bardzo często wchodzi w rolę rodzica. Jest odpowiedzialne, zbyt dojrzałe jak na swój wiek. Często opiekuje się młodszym rodzeństwem, sprząta, gotuje. Zdarza się też, że „pilnuje” rodziców — by nie zrobili sobie krzywdy, wstali do pracy. Jednocześnie często ignorowane są jego potrzeby oraz etapy rozwojowe związane z okresem dzieciństwa. Osoba dorosła będąca w tej roli często ma potrzebę kontroli. Czuje się niekomfortowo, gdy czegoś nie wie, gdy nie zrobi czegoś samodzielnie. Wyręcza wszystkich w ich obowiązkach nie dbając o swoje samopoczucie i nie zagłębiając się we własne wnętrze. Może prowadzić to do frustracji i napięcia spowodowanego brakiem realizacji własnych potrzeb.

Zidentyfikowanie swojej roli w systemie zwykle dzieje się w gabinecie psychologa. Dzięki świadomości obranej roli można nauczyć się wychwytywać wzory zachowań, które dorosły automatycznie powiela i starać się zamieniać je na takie, które odpowiadają potrzebom jednostki, a nie są kalką zachowań z dzieciństwa.

WYZWANIE IV - Tworzenie satysfakcjonujących relacji

Dzieci, niezależnie od tego, w jakiej rodzinie się wychowują, obserwują relację między domownikami i w dorosłym życiu powielają te zachowania. Jest to naturalne i wiąże się z nauką poprzez obserwację. W sytuacji rodziny dysfunkcyjnej wzorce te często prowadzą do tworzenia w dorosłości nietrwałych oraz niesatysfakcjonujących związków z innymi. Cierpiący na syndrom DDD często odczuwa lęk, zanim jeszcze relacje się rozpocznie. Związane jest to z zapamiętanym odrzuceniem przez opiekunów. Dorosły woli relacji nie zaczynać z obawy przed ewentualnym rozczarowaniem. Brak umiejętności wyrażania emocji oraz konstruktywnego rozwiązywania konfliktów wpływa na jakość relacji, oraz często na jej szybkie zakończenie. Ważna jest także relacja rodzic-dziecko, która u osób DDD wymaga wyjątkowej pracy nad sobą i ukształtowania nowych umiejętności, które powinny być nabywane w trakcie rozwoju.

Opisane wyżej wyzwania stanowią wstęp do wiedzy na temat konsekwencji wychowywania się w rodzinie dysfunkcyjnej. W radzeniu sobie z nimi kluczowa jest pomoc specjalisty, który dzięki działaniom terapeutycznym może pomóc w przeciwdziałaniu skutkom urazów z dzieciństwa. Uwrażliwić na określone symptomy, nauczyć jak sobie z nimi radzić. Psycholog może też zwrócić uwagę na zachowania automatyczne i pokazać jak zamieniać je na takie, które mogą być korzystne zarówno dla dorosłego z rodziny dysfunkcyjnej, jak i jego otoczenia.

Maja Sarzyńska

Psycholog

Zainteresował Cię ten artykuł? Znalazłeś w nim fragmenty, które opisują Twoje życie? Chciałbyś skonsultować się z terapeutą specjalizującym się w syndromie DDD ?

Poniżej terapeuci Psyche.Expert, którzy specjalizują się w tym obszarze:

Monika Stasiak-Wieczorek

Paulina Staszczak-Janczarek

Marta Żukowska

Dominika Mrozek